ÖZGÜL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ
Belirtileri Nelerdir?
1. Öğrenme güçlüğü, çocuğun herhangi bir nörolojik bozukluğa bağlı olmaksızın okul becerilerindeki bozukluktur.
2. Öğrenme güçlüğü çocuğun okuma, yazma, konuşma veya aritmetik becerilerini etkileyebilir. Bu bozukluk aynı zamanda sosyal aktivitelerine de yansır.
3. Öğrenme güçlüğü; zeka özrü, otizm, körlük, sağırlık veya davranış sorunları ile aynı değildir.
4. Eğer çocuğunuzda görme bozukluğu, duyma kaybı, zeka geriliği, duyusal zorluklar, çevresel faktörler ve kültür farklılıklarından kaynaklanan durumlar söz konusu ise öğrenme güçlüğü yoktur.
5. Bazı çocukların dikkat süreleri azdır, dikkatleri dağınıktır, dikkatlerini yoğunlaştıramazlar.
6. Öğrenme güçlükleri gelişimin bir çok alanını etkileyebilir. Bazı alanlarda zorluklar yaşarken diğer bazı faaliyetlerde yaşıtlarından daha üstün becerilere sahip olabilirler.
7. Düşünce, duygu ve davranışlarını yeterli derecede denetleyemezler, düşünmeden harekete geçerler. Sabırsız, tez canlı, fevri, heyecanlı olabilirler.
8. Zekaları yaşıtlarından daha ileride ya da daha geride değildir. Ancak olan kapasitelerinin altında akademik başarı gösterirler.
9. Motivasyonları çok düşüktür. Ders çalışmak onlar için çoğu kez işkenceye dönüşür.
10. Bazılarında el becerileri yaşıtlarına göre daha az gelişmiştir. Örneğin yazıları bozuk, sakarlıkları daha çoktur.
11. Bazılarında karşı gelme, davranış sorunları ve dikkat eksikliği veya hiperaktivite bozukluğu görülebilir.
Nedeni Nedir?
1. Kalıtsaldır. Ailedeki diğer bireylerde de görülebilir.
2. Kalıtsal nörolojik hastalıklarla ilişkisinin olabileceği düşünülmektedir.
3. Yakın akraba evlilikleri ortaya çıkma ihtimalini arttırır.
4. Hamilelik ve doğum sırasında hastalık veya travmalar ortaya çıkmasını tetikler.
5. Hamilelik sırasında ilaç ve alkol kötüye kullanımı, kan uyuşmazlığı, zamanından önce veya erken doğum, oksijen yetmezliği veya doğum ağırlığının düşük olması da ortaya çıkmasına neden olabilir.
6. Doğum sonrasında ve erken çocukluk dönemlerindeki kafa travmaları, besin yetersizliği, zehirli maddeler (kurşun zehirlenmesi) öğrenme güçlüğüne neden olabilir.
7. Sıklıkla öğrenme güçlükleri için belirgin bir sebep bulunamamaktadır.
Belirtiler Ne Zaman Ortaya Çıkar?
1. Çoğunlukla çocuğun okula başlamasıyla ortaya çıkar.
2. İlkokulun ilk senesinde öğrenme sorunları ile dikkati çekerler.
3. Öğretmen çocukta zeka geriliği olduğundan şüphelenebilir, ancak bu bozukluğun zeka ile hiçbir ilgisi yoktur.
Ne Yapmak Gerekir?
1. Çocuğunuz okula başladıktan sonra aşağıdakilerden birkaçı ile uzun süreli zorluk yaşadığında derhal bir uzmana başvurmalısınız;
* Alfabeyi öğrenmede zorluk,
* Ses ve heceleri birleştirmede zorluk,
* Yazılanları kopyalamada zorluk,
* Yeni kelimeleri öğrenmede zorluk,
* Anlatılan bir hikâyeyi tekrarlamada zorluk,
* Sayı saymada zorluk,
* Yeni öğrenilmiş bilgilerin hatırlanmasında zorluk,
* Dikkatini toplamada zorluk,
* Bir işten diğerine geçmede zorluk,
* Yönerge ve kuralları takipte zorluk,
* Yönünü bulmada zorluk.
2. Çocuğunuzun sizi endişelendiren davranışlarını detaylı bir şekilde kaydedin. Daha sonra uzmana başvurduğunuzda işinizi kolaylaştıracaktır.
3. Çocuğunuzun davranışlarını ve becerilerini yaşıtlarınınki ile karşılaştırın.
4. Başvurduğunuz uzman ve okul ile işbirliği içinde çalışın.
5. Kurumlarda veya uzmanınızın yönlendirmesi doğrultusunda çocuğunuza bireysel veya grup olarak özgül öğrenme güçlüğüne yönelik psiko-sosyal eğitimle destek olunmalıdır.
6. Çocuğunuzun zorlandığı alanlarda uzmanınızın önerdiği alıştırmaları evde onu zorlamadan tekrarlayabilirsiniz.
7. Çocuğunuzu gözlemleyerek hangi yöntemlerle daha iyi öğrenebildiğini belirlemeye çalışın. Her çocuğun öğrenme yöntemi birbirinden farklıdır.
8. Çocuğunuzu olduğu gibi kabul etmek ona verebileceğiniz en önemli yardımdır.
Tedavi edebilir mi?
1. Erken teşhis ve uygun tedavi çok önemlidir. Ailelerin durumu kabullenmesi ve ciddi bir sorun olarak algılamaması nedeniyle öğrenme güçlüğü sıklıkla atlanılır.
2. Öğrenme bozukluğu yaşam boyu süren bir bozukluktur, geçici bir bozukluk değildir. Ancak uygun müdahale ve destek ile zayıf olunan alanların üstesinden gelinebilir.
3. Tedavi edilmediği takdirde;
* Akademik başarıda düşme,
* Kendine güvensizlik,
* Düşük motivasyon,
* Hayal kırıklığı ve üzüntü,
* Davranış bozuklukları görülebilir.
Genellikle çocukların öğrenme yetersizlikleri ilk olarak okulda öğretmen tarafından gözlemlenir. Ancak bu aşamada büyük sorunlar ortaya çıkabilir. Derslerle ilgili sorunu olan her çocuğa öğrenme güçlüğü tanısı konulabilir. Bu durum çocuğun etiketlenmesini doğurur. Büyük bir olasılıkla etiketlenen çocuk duyuşsal etkenlerin de etkisiyle etiketinin gereğini yapacaktır. Bu durumda öğretmen kendisinin haklı çıktığını düşünebilir.
İşin diğer yönü velilerle olan kısımdır. Veliler genellikle bu durumu kabullenmek istemezler. Bunu kendilerinin bir kusuruymuş gibi algılayıp savunucu tutum sergileyebilirler. Bu durumda öğretmen ve anne-baba arasında çatışma çıkabilir. Bu çatışmada arada kalan çocuktur ve iyileştirme için hala mesafe alınamamıştır.
R.A.M. da yapılan değerlendirmenin her basamağında velilerin desteği son derece önemlidir.
Öğrenme güçlüğü olan çocuklar için Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) önerilmektedir. Bu program bireyin, ailenin, öğretmenin gereksinimleri doğrultusunda hazırlanan destek eğitim hizmetlerini içeren özel eğitim programıdır. BEP. Özel eğitim uzmanının rehberliğinde öğretmen, psikolojik danışman ve aileden gelen bilgiler ışığında oluşturulmalı ve aşağıdakileri içermelidir;
1. Öğrencinin mevcut akademik performans düzeyi,
2. Öğrenci için yıllık hedefler,
3. Yıllık hedeflere yönelik kısa vadeli hedef davranışlar,
4. Çocuğa sunulacak ve katılmasını sağlayacak özel eğitim ve ilgili hizmetler,
5. Hizmetlerin başlaması ve hedeflenen hizmet süreleri için planlar,
6. Yıl sonu değerlendirmeleri için uygun planlar,
7. Daha büyük öğrenimler için geçiş planlaması.
Öğrenme Güçlüğü Olan Bir Çocuğun Belirlenmesinden Öğretimine Kadar Olan Aşamalar:
I. Aşama: Tanımlama (Sınıf Öğretmeni)
II. Aşama: Sevk (Sınıf Öğretmeni)
III. Aşama: Psikolojik Danışman
IV. Aşama: R.A.M.
V. Aşama: Uygulama Planı (özel eğitim uzmanı)
VI. Aşama: B.E.P. (özel eğitim uzmanı)
VII. Aşama: Öğretim (özel eğitim uzm-psk. Danışman-aile işbirliği içinde sınıf öğr.)
Hazırlayan:
Birsen ORAN
Psikolojik Danışman
KAYNAKÇA;
1. T.C Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları.
2. Selçuk,Z. (2001). Dikkat Eksikliği ve Hiperaktif Çocuklar.Ankara:Pegem A Yayınları.