REHBERLİĞİN TANIMI
Rehberlik, kendini anlaması, problemlerini çözmesi, gerçekçi kararlar alması, kapasitelerini kendine en uygun düzeyde geliştirmesi, çevresine dengeli ve sağlıklı bir uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce bireye verilen psikolojik yardımlardır.
REHBERLİĞİN AMACI
Rehberliğin anlamı ,ilke ve kavramları,bütünü ile rehberliğin amacını yansıtırlar. Ancak ayrı bir başlık altında rehberliğin amacını özetlemek gerektiğinde bunu rehberlik kuram ve uygulamaları ile erişilmek istenen bir sonuç olarak alma zorunluluğu vardır.Rehberlik çalışmalarıyla erişilmek istenen bir sonuç olarak ,rehberliğin amacı bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir. Kendini gerçekleştirmekte olan bireyin taşıdığı özellikler,aslında,psikolojik sağlığı yerinde olan çağdaş insanda bulunması gerekli özelliklerdir.
Kendini gerçekleştirmekte olan birey daha yeterli bir kişiliğe sahiptir;daha verimlidir.Kim olduğunu gerçekçi bir gözle algıladığı gibi kim olabileceği hakkında daha tutarlı bir görüşe sahiptir.Kendini gerçekleştirmekte olan birey hem kendisi hem de başkaları hakkında iyi düşüncelere sahiptir;insan değerlerine saygı duyar;onları benimser ve geliştirir.Kendini gerçekleştirmekte olan birey zamanı iyi kullanır;geçmişten daha çok geleceğe dönüktür;yaratıcıdır.Kendine saygı duyar ve kendini olduğu gibi kabul eder;duygularını açığa vurmaktan kaçınmaz.Kendini gerçekleştirmekte olan birey değişmeye ve yeni yaşantılara açıktır.Kendini,değişmekte olan bu gerçek dünyanın yine değişmekte olan bir parçası gibi görür,v.b.
Kendini gerçekleştirme ,birey için,kuşkusuz yaşam boyu devam eden bir süreçtir.Her bireyin belirli bir dönemde belirli bir gerçekleşim düzeyi vardır.Bu gerçekleşim düzeyinin zaman içinde olumlu yönde gelişmesi beklenir.İşte ,psikolojik danışma ve rehberlik yardımının amacı da yukarıda sıralanan özellikler bakımından bireyin bu gerçekleşim düzeyini geliştirmek ve en uygun seviyeye çıkmasını sağlamaktır.
REHBERLİĞİN İLKELERİ
1-Rehberliğin temelinde insan hak ve sorumlulukları ile ilgili demokratik ve insancıl bir anlayış vardır.
2-Rehberlik uygulamalarında öğrenci ile yakından ilgili olan herkesin anlayış ve işbirliği içinde çalışması gerekir.
3-Rehberlik anlayışı, her türlü çalışması ile öğrenciyi merkez alan bir eğitim sistemini öngörür.
4-Rehberlik yardımının esası ,öğrencilerin kendi kişiliklerini daha iyi anlamalarını ,problemlerine çözüm yolları bulmada onların kendi kendilerine yeter bir duruma gelmelerini sağlamaktır.
5-Rehberlik bedensel,zihinsel ,sosyal ve duygusal olan bütün kapasitelerini kendi ilgi ve yetenekleri doğrultusunda en uygun bir düzeyde geliştirmesi için öğrencilere yardım etmelidir.
6-Öğrencilere rehberlik yardımı verirken onları türlü yönleri ile tanımak gerekir.
7-Rehberlik uygulamaları her okulun amaç ve ihtiyaçlarına uygun olan alanlarda yoğunlaştırılmalıdır.
8-Rehberlik hizmetleri planlı,programlı,örgütlenmiş bir biçimde ve profesyonel bir düzeyde sunulmalıdır.
PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİ
Günümüzde eğitim kurumlarından bedensel ,zihinsel ve psiko-sosyal uyumlu, kendini ve içinde yaşadığı toplumu geliştiren bireyler yetiştirmesi beklenmektedir.Eğitim sürecinde her öğrencinin kendine özgü olduğu,bireysel farklılıklar gösterdiği kabul edilmekte ve öğrenci merkezli bir öğrenme ortamı oluşturulmaya çalışılmaktadır.Bu bağlamda eğitim sistemi içindeki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin,eğitim sürecinin önemli ve ayrılmaz bir boyutunu oluşturduğunu kabul edilmektedir.
Bireyin hayatında başarılı ve mutlu olabilmesi için bazı niteliklere sahip olması gerektiğini,rehberliğin amacının da bireyin bu nitelikleri kazanmasına yardım etmek olduğunu belirten Erkan (2003),bu nitelikleri verimli çalışma,sınav,zamanı verimli kullanabilme,etkili karar verme,problem çözme,etkili iletişim ve plan yapma becerileri,kendini tanıma ve kendini kabul,meslekleri tanıma,kendi yetenek,ilgi ve kişilik özellikleri ile öğrenme konuları ve meslekler arasında bağ kurabilme,öğrenme ve çalışmaya yönelik olumlu tutumlar,toplum hayatına uyum sağlayabilme,ve katkıda bulunma gerekli sorumluluk,başkalarına saygı ve yardımlaşma gibi değerler şeklinde sıralamaktadır.
P.D.R hizmetlerinin yukarıda belirtilen amaçlarını gerçekleştirmek için yürütülen tüm etkinliklerinde bireye ve bireysel farklılıklara saygı,bireyin kendisi için seçme özgürlüğüne sahip olma hakkı,gönüllülük,gizlilik ilgilerin işbirliği,hem bireye hem de topluma karşı sorumlu olma ve bilimsellik gibi temel ilkeler benimsenmektedir.
OKULLARDA PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİ
Okullarda P.D.R hizmetlerinin başlangıcından bu yana, bu hizmetlerin nasıl ve hangi içerikte verileceği ,psikolojik danışmanların rollerinin neler olacağı gibi konularda ,bir başka deyişle okul P.D.R hizmetlerinin nasıl örgütleneceği konusunda çeşitli modeller uygulanmıştır.Bu modellerin başlıcaları aşağıda kısaca tanıtılmıştır(Erkan,2004).
1)HİZMETLER MODELİ:Bu model 1920 li yıllarda ortaya çıkmıştır ve modelde psikolojik danışmanların etkinlikleri Oryantasyon, bireyi tanıma, bilgi verme,psikolojik danışma,yerleştirme ve izleme biçiminde altı kategoride ele alınmıştır.Model ,birinci derecede ortaöğretim yönelimli olması,rehberlik hizmetleriyle öğrenciye kazandırılacak davranışların öğrenciye uygun olmaması ve psikolojik danışmanların zamanlarını nasıl kullanmaları,hangi etkinliğe ne kadar zaman ayırmaları gerektiğinin belirsiz olması yönleriyle eleştirilmiştir.
2)SÜREÇ MODELİ:Bu modelde 1920 li yıllarda uygulamaya başlamıştır.Psikolojik danışma hizmetinin klinik ve terapötik yönü vurgulanmış,psikolojik danışmanlar psikolojik danışma ,müşavirlik ve koordinasyon rollerini üstlenmişlerdir.Süreç modelinin,hem ilk hem de ortaöğretime uygulanabilir olması bir avantaj olarak görülebilir.Ancak hizmetler modeline yönelik eleştiriler bu model içinde geçerlidir.
3)GÖREVLER MODELİ:Bu modelde psikolojik danışmanların görevleri basitçe listelenmiştir.Bu durum da psikolojik danışmanların rollerinde bazen belirsizliklere neden olmuştur.
4)KAPSAMLI PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK PROGRAMLARI MODELİ :P.D.R hizmetlerini meslek yada program seçimi ve kriz durumlarına müdahale ile sınırlayan geleneksel modellere bir tepki olarak bu model kuramsal modelini gelişimsel rehberlik yaklaşımından almıştır.
1960 lı yıllarda ortaya çıkan bu yaklaşımda bireyin gelişimsel ihtiyaçları ön plandadır ve
rehberlik hizmetlerinin öğrencilerin içinde bulundukları gelişim dönemlerinin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olması gerektiği savunulur.Yaklaşımın ilkeleri aşağıdaki biçimde özetlenebilir (Akt.Erkan,2004):
1)P.D.R hizmetleri sadece problem yaşayan öğrencilere değil,tüm öğrencilere yöneliktir.
2)Gelişimsel rehberlik yaklaşımı organize edilmiş ve planlı bir müfredatı gerektirir.
Bu müfredat okulu ve çevresini tanıma,kendini ve başkalarını tanıma, tutumları ve davranışları anlama,karar verme ve problem çözme,kişiler arası ilişki ve iletişim becerileri,okul başarısı becerileri,mesleki farkındalık,eğitimsel planlama ve toplumsal katılımı kapsamaktadır.
3)Gelişimsel rehberlik,müfredatları farklı yaşlardaki öğrencilerin düzeylerine dayalı olarak ardışıklık özelliği gösterir ve esnek yapıya sahiptir.İhtiyaç ve imkanlara göre değişik düzenlemeler yapılabilir.
4)Gelişimsel rehberlik,okuldaki eğitimsel süreçler bölümünün tamamlayıcı bir parçasıdır ve P.D.R programı akademik programlarla bağlantılı ve etkileşim halindedir.
5)P.D.R programından beklenen verimin alınabilmesi için okuldaki tüm personelin katılımı ve iş birliği gerekir.
6)Gelişimsel rehberlik,öğrencilerin kişisel gelişimleri ve bireysel potansiyeli üzerinde
odaklanmıştır.Ancak bu durum öğrencilerin akademik başarılarının dikkate alınmadığı anlamına gelmez.P.D.R programlarının eğitimsel bir temeli de vardır.
Hazırlayan:
Birsen ORAN
Psikolojik Danışman
KAYNAKÇA;
1.Kepçeoğlu, M. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. İstanbul 1997.
2.T.C.MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü İLKÖĞRETİM VE ORTAÖĞRETİM KURUMLARI SINIF REHBERLİK PROGRAMI Ankara,2006.